Nguyễn Quang Hòa – một thầy thuốc “đi đến tận gốc” khiến tôi nhìn lại cách mình đang dạy trẻ tập trung

TÔI BĂN KHOĂN VỀ “TRẺ TẬP TRUNG” THEO MỘT CÁCH KHÁC 

Nhiều phụ huynh đến với tôi bằng một câu giống nhau: “Con em không tập trung, cứ nhảy từ việc này qua việc khác.” Họ thường kể thêm: con chơi được vài phút rồi bỏ, đang vẽ lại chạy, đang ăn lại đứng lên, đang nghe kể chuyện thì quay sang nghịch.

Trong phản xạ thường thấy, người lớn sẽ cố “giữ con lại”: nhắc nhiều hơn, giục nhiều hơn, thậm chí thưởng phạt để con ngồi yên. Nhưng kết quả hay rơi vào vòng lặp: càng nhắc càng căng, càng căng con càng tán.

Câu chuyện của Nguyễn Quang Hòa làm tôi dừng lại ở một ý rất giản dị: nhiều người “thất bại” không phải vì bệnh nặng, mà vì không ai giúp họ hiểu cơ thể mình; còn với trẻ, không ít trường hợp “khó tập trung” là vì không ai giúp gia đình hiểu điều gì đang làm cơ thể và hệ thần kinh của con mệt.

Tự nhiên tôi thấy rõ: nếu mình chỉ chăm chăm đòi con trẻ tập trung mà bỏ qua nền tảng vận động, giấc ngủ, nhịp sinh hoạt, cảm giác an toàn… thì mình đang đòi một kết quả mà cơ thể con chưa đủ điều kiện để tạo ra.

NGUYỄN QUANG HÒA – CHỌN SỰ THẬT, CHỌN ĐI CHẬM VÀ CHỌN NÓI RÕ 

Điều tôi muốn soi ở Nguyễn Quang Hòa không phải là danh hiệu hay quy mô. Tôi nhìn vào cách bạn ấy làm nghề.

Bạn ấy nói thẳng: phân khúc mình phục vụ không phải nhóm tìm “giải pháp nhanh”, mà là những người muốn hiểu, muốn làm đúng và sẵn sàng đồng hành lâu dài.

Trong một thời đại mà ai cũng muốn “nhanh”, chọn phục vụ người muốn “đi đường dài” là một lựa chọn không dễ.

Bạn ấy cũng kể về những năm đầu làm nghề, chứng kiến phụ huynh đưa con can thiệp nhiều năm nhưng không biết mình đang làm gì, hoặc người lớn đau lâu năm nhưng chưa từng được giải thích nguyên nhân. Và từ đó bạn ấy chọn một con đường khác: đi chậm hơn, đào sâu hơn, quan sát kỹ hơn, lắng nghe nhiều hơn.

Tôi muốn phản biện nhẹ ở đây: “đi chậm” đôi khi bị hiểu lầm là thiếu quyết đoán. Nhưng trong nghề chữa lành hay giáo dục, đi chậm nhiều khi là biểu hiện của sự tôn trọng sự thật. Không vội kết luận, không vội gắn nhãn, không vội nhét một giải pháp chung cho mọi trường hợp.

Bạn ấy còn đặt người bệnh và gia đình ở trung tâm, để phụ huynh hiểu cơ thể con và chủ động can thiệp tại nhà.

Với tôi, đó là một nguyên tắc âm thầm nhưng nhất quán: không làm cho người khác phụ thuộc vào mình, mà làm cho người khác đủ năng lực để tự đi tiếp.

CHỮA LÀNH VẬN ĐỘNG VÀ GIÁO DỤC SỚM GẶP NHAU Ở “NỀN TẢNG” 

Nguyễn Quang Hòa làm nhiều với trẻ có khó khăn vận động, và dành thời gian phân tích nguyên nhân gốc rễ, xây bản đồ can thiệp cá nhân hóa, hướng dẫn phụ huynh đồng hành tại nhà.

Nghe là y khoa. Nhưng tinh thần đó lại rất gần với Montessori.

Trong giáo dục sớm, tôi luôn tin: kết quả không đến từ lời nhắc, mà đến từ môi trường được chuẩn bị và nhịp sinh hoạt ổn định. Trẻ 1–6 tuổi không “tập trung” bằng ý chí như người lớn. Trẻ tập trung bằng cảm giác an toàn: an toàn trong cơ thể, an toàn trong nhịp sống, an toàn trong mối quan hệ.

Một thầy thuốc nhìn cơ thể sẽ đặt câu hỏi: vì sao trẻ hay cáu gắt, kém tập trung, rối loạn giấc ngủ? Bạn tôi liệt kê những nhóm trẻ gặp các vấn đề như kém tập trung, hay cáu gắt, rối loạn giấc ngủ… như một phần những ca thường gặp.

Còn trong lớp học, tôi nhìn hành vi và thấy: nhiều trẻ không phải “không nghe lời”, mà là hệ thần kinh đang quá tải. Khi cơ thể mệt, trẻ không giữ được sự chú ý lâu. Khi giấc ngủ chập chờn, trẻ dễ bốc. Khi vận động thiếu cân bằng, trẻ bồn chồn.

Điểm giống nhau cốt lõi giữa cách làm của bạn tôi và cách làm trong giáo dục sớm là: đừng vội sửa hành vi trước khi sửa nền tảng.

Và đây không phải câu chuyện của riêng Nguyễn Quang Hòa hay riêng Montessori. Đây là quy luật nghề nghiệp: ngành nào nghiêm túc cũng phải quay về “gốc”: điều kiện nền, tiêu chuẩn nền, thói quen nền. Trên nền đó, trẻ tập trung mới có đất để mọc lên.

HIỂU LẦM PHỔ BIẾN VỀ TRẺ TẬP TRUNG 

Hiểu lầm tôi gặp rất thường ở phụ huynh là: trẻ tập trung nghĩa là trẻ phải ngồi yên lâu.

Vì hiểu vậy, cha mẹ mới cố “giữ con” bằng cách nhắc, dọa, thưởng, hoặc nhồi lịch học để con quen ngồi. Nhưng với trẻ 1–6 tuổi, ngồi yên lâu không phải thước đo duy nhất của tập trung. Nhiều trẻ tập trung rất tốt khi được vận động đúng cách: bê khay, rót nước, lau bàn, xếp hình, cài nút áo, tưới cây. Đó là tập trung trong chuyển động có mục đích.

Câu chuyện của Nguyễn Quang Hòa lật ngược giúp tôi một điều: bạn ấy chữa không dừng ở phòng trị liệu, mà đặt mục tiêu duy trì trong đời sống hằng ngày; nghĩa là phải thay đổi thói quen sinh hoạt và vận động để không tái phát.

Tôi đem ý đó về nhà của các phụ huynh: nếu muốn trẻ tập trung, đừng chỉ mong con “ngồi vào bàn” là xong. Hãy xem cả ngày của con có đang làm hệ thần kinh “tái phát quá tải” hay không: màn hình nhiều, ngủ muộn, ăn vội, ít vận động thô, người lớn nói gấp, nhịp sống thiếu dự đoán.

Tôi không dạy đời, vì tôi hiểu cha mẹ bận và mệt. Tôi chỉ muốn đưa ra một phản biện tích cực: đôi khi vấn đề không nằm ở việc con thiếu năng lực, mà nằm ở việc người lớn đang đặt mục tiêu sai: ép con ngồi yên, thay vì tạo nền để con tự giữ được chú ý.

5 VIỆC LÀM KHÁC ĐI TUẦN NÀY 

Dưới đây là 5 bài học ngắn, rõ, thực tế. Mỗi điều đều trả lời: “Tôi có thể làm gì khác đi?”

1) Đổi câu hỏi: từ “sao con không tập trung” sang “cơ thể con đang mệt chỗ nào?”
Trong 3 ngày, bạn chỉ cần quan sát: con ngủ có sâu không, có cáu gắt nhiều không, có hay bồn chồn không. Nhiều khi trẻ tập trung kém là dấu hiệu của một nền tảng đang trục.

2) Mỗi ngày 30 phút vận động thô trước khi yêu cầu con làm việc tinh
Trẻ cần chạy, leo, nhảy, kéo, đẩy. Sau đó mới vào hoạt động tinh như vẽ, xếp, ghép. Cơ thể được “xả” đúng cách thì trẻ tập trung dễ hơn.

3) Thiết kế một góc việc làm lặp lại và ít nhiễu
Một kệ thấp, vài hoạt động cố định (xếp hình, rót nước giả, lau bàn, phân loại). Ít đồ nhưng dùng đều. Tập trung không lớn lên trong môi trường quá nhiều lựa chọn.

4) Giảm nhắc, tăng nhịp sống ổn định
Thay vì nhắc “tập trung đi” mười lần, hãy ổn định giờ ngủ, giờ ăn, giờ chơi. Cơ thể đoán được nhịp sống thì tâm trí bớt canh chừng. Trẻ tập trung là kết quả của sự an toàn.

5) Đồng hành theo kiểu “hướng dẫn rồi lùi lại”
Bạn tôi đặt phụ huynh vào vai trò trung tâm và giúp họ tự can thiệp tại nhà.

Trong giáo dục sớm cũng vậy: hướng dẫn một lần, rồi lùi lại quan sát. Khi trẻ được quyền làm, trẻ sẽ giữ chú ý lâu hơn.

KẾT BÀI 

Tôi viết bài này cho những phụ huynh đang sốt ruột vì con dễ phân tán. Tôi hiểu cảm giác đó. Nhưng câu chuyện của Nguyễn Quang Hòa khiến tôi bình tĩnh hơn: muốn thay đổi bền, phải quay về gốc; và gốc thường nằm trong đời sống hằng ngày, không nằm trong một “mẹo” nhanh.

Nếu tối nay bạn chỉ chọn một thay đổi để giúp con, bạn sẽ chọn gì:
giảm thêm một lần nhắc “con tập trung đi”, hay bắt đầu chuẩn bị lại nền tảng để trẻ tập trung một cách tự nhiên hơn?