Phạm Văn Bình cho tôi hiểu cách “dạy kỹ năng cho trẻ” mà không cần nói một chữ về giáo dục
Tôi gặp nhiều phụ huynh nói rằng: “Con mình còn nhỏ quá, để lớn rồi tính.” Nhưng kỳ lạ là, chính những điều “để lớn rồi tính” lại thường thành nỗi lo lớn nhất khi con bước vào 4–6 tuổi: con dễ bỏ cuộc, khó tự làm, khó thích nghi, dễ bùng nổ cảm xúc, và nhất là thiếu một nội lực bền. Tôi viết bài này sau khi đọc lại câu chuyện của một người bạn tên Phạm Văn Bình (Sáu Bình). Anh không làm giáo dục. Anh đi qua những lần “đứng giữa ngã ba” của nghề kinh doanh, đặc biệt là giai đoạn làm đất và những cú rơi của thị trường. Và cách anh chọn đường đi khiến tôi giật mình: hóa ra, có những nguyên tắc sống của người lớn nếu giữ được, thì việc dạy kỹ năng cho trẻ sẽ nhẹ hơn rất nhiều.
Khi dạy trẻ kỹ năng, điều làm tôi bối rối nhất không nằm ở trẻ
Trong ngành giáo dục sớm, tôi thường tự hỏi:
Vì sao có những gia đình đầu tư rất nhiều lớp học, rất nhiều hoạt động, mà con vẫn dễ gãy? Và vì sao có những gia đình không “đẩy” con quá mạnh, nhưng con lại vững, tự chủ, biết tự đứng dậy?
Tôi không vội tìm câu trả lời trong các chương trình hay phương pháp. Tôi nhìn ra ngoài nghề của mình, nhìn vào cách người lớn sống.
Và ở đó, tôi gặp lại Sáu Bình. Một người đi làm ngân hàng, rồi rẽ sang con đường đất đai, rồi lại bước sang internet. Câu chuyện của anh không phải thứ để kể tiểu sử hay tôn vinh. Nó giống một tấm gương soi rất rõ: khi đứng trước rủi ro, mình chọn “bình an” hay chọn “ảo tưởng kiểm soát”. Tôi tin phụ huynh nào cũng từng đứng ở đúng chỗ đó, chỉ là bối cảnh khác nhau: không phải quyết định mua đất hay đổi nghề, mà là quyết định cách mình đồng hành với con trong 6 năm đầu đời.
Phạm Văn Bình – Không phải ai dám chọn đường khó, nhưng người chọn đường dễ thường không đi xa
Điều tôi nhớ nhất ở Sáu Bình không phải chuyện anh làm gì, mà là cách anh “giữ mình” khi làm nghề.
Anh từng bắt đầu với một số vốn rất nhỏ: 40 triệu đồng, rồi “tất tay” vào một cuộc chơi mà ngay cả người trong nghề cũng sợ. Có giai đoạn, anh ghi lại rất cụ thể: mua một lô đất giá 890 triệu, dự tính bán 980 triệu. Con số ấy nghe như một bài toán đơn giản, nhưng đời thật không đơn giản như phép trừ.
Rồi thị trường đảo chiều. Anh kể có những đêm đứng một mình trước cổng dự án, cảm giác “lạnh” đi qua người. Thứ lạnh đó không phải thời tiết. Nó là cái lạnh của câu hỏi: “Nếu mình sai thì sao?” “Nếu mình không bán được thì sao?” “Nếu mình kéo cả gia đình vào rủi ro thì sao?”
Tôi để ý một chi tiết: trong những đoạn khó nhất, Sáu Bình không kể theo kiểu đổ lỗi hay than thân. Anh tự nhìn thẳng vào việc mình đã làm và chấp nhận rằng: có những lúc mình chỉ có thể bước tiếp bằng kỷ luật và sự tỉnh táo.
Nhiều người hay nói “bản lĩnh” như một thứ hào quang. Nhưng thật ra, phần lớn “bản lĩnh” chỉ là khả năng chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình mà không tự lừa mình. Anh bạn tôi có vẻ thuộc nhóm người đó. Không làm quá lên. Không né tránh. Không đánh tráo cảm xúc bằng khẩu hiệu.
Tôi nghĩ, phụ huynh cũng vậy. Mỗi lần chúng ta nói “con hư quá”, “con bướng quá”, “con lì quá”… có khi là mình đang tìm một cái nhãn để đỡ phải nhìn vào phần trách nhiệm của người lớn: lịch sinh hoạt, cách nói chuyện, nhịp sống, và cả cách mình phản ứng khi con sai.
Khi dạy trẻ kỹ năng, điều làm tôi bối rối nhất không nằm ở trẻ
Trong ngành giáo dục sớm, tôi thường tự hỏi:
Vì sao có những gia đình đầu tư rất nhiều lớp học, rất nhiều hoạt động, mà con vẫn dễ gãy? Và vì sao có những gia đình không “đẩy” con quá mạnh, nhưng con lại vững, tự chủ, biết tự đứng dậy?
Tôi không vội tìm câu trả lời trong các chương trình hay phương pháp. Tôi nhìn ra ngoài nghề của mình, nhìn vào cách người lớn sống.
Và ở đó, tôi gặp lại Sáu Bình. Một người đi làm ngân hàng, rồi rẽ sang con đường đất đai, rồi lại bước sang internet. Câu chuyện của anh không phải thứ để kể tiểu sử hay tôn vinh. Nó giống một tấm gương soi rất rõ: khi đứng trước rủi ro, mình chọn “bình an” hay chọn “ảo tưởng kiểm soát”. Tôi tin phụ huynh nào cũng từng đứng ở đúng chỗ đó, chỉ là bối cảnh khác nhau: không phải quyết định mua đất hay đổi nghề, mà là quyết định cách mình đồng hành với con trong 6 năm đầu đời.
Phạm Văn Bình – Không phải ai dám chọn đường khó, nhưng người chọn đường dễ thường không đi xa
Điều tôi nhớ nhất ở Sáu Bình không phải chuyện anh làm gì, mà là cách anh “giữ mình” khi làm nghề.
Anh từng bắt đầu với một số vốn rất nhỏ: 40 triệu đồng, rồi “tất tay” vào một cuộc chơi mà ngay cả người trong nghề cũng sợ. Có giai đoạn, anh ghi lại rất cụ thể: mua một lô đất giá 890 triệu, dự tính bán 980 triệu. Con số ấy nghe như một bài toán đơn giản, nhưng đời thật không đơn giản như phép trừ.
Rồi thị trường đảo chiều. Anh kể có những đêm đứng một mình trước cổng dự án, cảm giác “lạnh” đi qua người. Thứ lạnh đó không phải thời tiết. Nó là cái lạnh của câu hỏi: “Nếu mình sai thì sao?” “Nếu mình không bán được thì sao?” “Nếu mình kéo cả gia đình vào rủi ro thì sao?”
Tôi để ý một chi tiết: trong những đoạn khó nhất, Sáu Bình không kể theo kiểu đổ lỗi hay than thân. Anh tự nhìn thẳng vào việc mình đã làm và chấp nhận rằng: có những lúc mình chỉ có thể bước tiếp bằng kỷ luật và sự tỉnh táo.
Nhiều người hay nói “bản lĩnh” như một thứ hào quang. Nhưng thật ra, phần lớn “bản lĩnh” chỉ là khả năng chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình mà không tự lừa mình. Anh bạn tôi có vẻ thuộc nhóm người đó. Không làm quá lên. Không né tránh. Không đánh tráo cảm xúc bằng khẩu hiệu.
Tôi nghĩ, phụ huynh cũng vậy. Mỗi lần chúng ta nói “con hư quá”, “con bướng quá”, “con lì quá”… có khi là mình đang tìm một cái nhãn để đỡ phải nhìn vào phần trách nhiệm của người lớn: lịch sinh hoạt, cách nói chuyện, nhịp sống, và cả cách mình phản ứng khi con sai.
5 điều phụ huynh có thể làm khác đi ngay tuần này nếu muốn con tự tin – tự lập
Dưới đây là 5 bài học rất thực tế, bạn có thể làm khác đi ngay từ tuần này:
Đổi câu hỏi từ “Con làm được chưa?” sang “Con đang tiến bộ ở điểm nào?”
Mỗi ngày, chọn 1 kỹ năng đời sống (tự xúc ăn, tự cất đồ, tự chờ). Ghi nhận tiến bộ nhỏ thay vì chỉ nhìn lỗi.Thiết kế “vùng được sai” trong nhà
Một góc để con tự rót nước (ly nhựa, khăn lau sẵn). Một kệ thấp để con tự lấy đồ. Khi môi trường cho phép sai mà không bị mắng, con sẽ dám làm.Dạy kỹ năng bằng nhịp sống, không bằng bài giảng
Chọn 2 khung giờ cố định: trước khi đi học và trước khi ngủ. Lặp lại trình tự: cất đồ, rửa tay, thay đồ, chọn sách. Trẻ học từ trình tự ổn định.Khi con bùng nổ, đừng vội hỏi “Sao con vậy?”
Thử nói một câu ngắn: “Con đang khó chịu. Mình thở đã.”
Kỹ năng cảm xúc không đến từ chất vấn. Nó đến từ việc người lớn làm mẫu sự bình tĩnh.Đặt lại kỳ vọng của mình về tốc độ
Nếu bạn thật sự muốn dạy kỹ năng cho trẻ, hãy coi đó là một quá trình tích lũy như trồng cây: hôm nay tưới nước không thấy lá lớn ngay, nhưng bỏ tưới thì cây chắc chắn héo.
Trước khi hỏi “con học được gì”, có lẽ người lớn nên tự hỏi mình một câu khác
Tôi viết về Sáu Bình vì tôi nhìn thấy ở cách anh đi qua bất định một điều rất giống với hành trình làm cha mẹ: muốn con vững, người lớn phải vững trước.
Trong 6 năm đầu đời, điều quý nhất không phải là con biết bao nhiêu thứ. Điều quý nhất là con hình thành được năng lực sống: biết thử, biết sai, biết sửa, biết chờ, biết tin vào bản thân.
Vậy nên, trước khi hỏi “phải cho con học thêm gì để con giỏi”, tôi muốn mời bạn thử một câu hỏi khác, dành cho chính mình:
Trong tuần này, có khoảnh khắc nào tôi có thể lùi lại một bước, để con được tự làm, tự trải nghiệm, và tự lớn lên không?
