Có một thời gian dài, tôi tự hỏi:
vì sao rất nhiều đứa trẻ hôm nay được đầu tư đủ thứ, học đủ kỹ năng, nhưng vẫn thiếu một thứ rất căn bản – tự tin tự lập.
Không phải kiểu tự lập làm được nhiều việc.
Mà là kiểu tự lập đứng vững bên trong, không hoảng loạn khi sai, không gãy khi gặp khó.
Câu hỏi đó theo tôi suốt nhiều năm làm giáo dục sớm.
có những bài học về tự lập không đến từ trường lớp, mà đến từ cách một người lớn chọn sống.
Bài viết này không nói về anh ấy.
Tôi viết nó để soi lại chúng ta – những người đang nuôi dạy con trong một thế giới đầy bất định.
Và rồi, trong một cuộc trò chuyện rất đời với Sáu Bình, tôi nhận ra:

Có một câu hỏi tôi luôn mang theo khi làm giáo dục sớm:
Vì sao có những đứa trẻ rất ngoan, rất giỏi, nhưng bước ra đời lại mong manh đến lạ?

An không chọn con đường hào nhoáng. Không đứng ở vị trí “người giải cứu” doanh nghiệp. Không biến mình thành trung tâm của mọi lời khuyên. Chị chọn một lựa chọn khó hơn rất nhiều: đứng lùi lại, đủ xa để người lãnh đạo tự nhìn thấy chính mình, tự chịu trách nhiệm với quyết định về con người, và tự trưởng thành.

Có một câu hỏi tôi tự hỏi mình rất nhiều năm làm giáo dục sớm:
Tại sao có những đứa trẻ được can thiệp từ rất sớm, học rất nhiều, nhưng càng lớn lại càng khó tập trung?
Câu trả lời không đến từ một lớp học, mà đến từ cách tôi quan sát một người làm y học bào thai – Nguyễn Ngọc Tú và cách anh ấy kiên nhẫn chờ đúng thời điểm để can thiệp vào sự sống mong manh nhất.

Trăn trở của người làm giáo dục sớm

Trong giáo dục sớm, chúng ta quen với một niềm tin rất mạnh:
càng can thiệp sớm, trẻ càng có lợi.

Tôi gặp nhiều phụ huynh có con 1–6 tuổi nói một câu rất giống nhau: “Con em hiểu hết, nhưng con ít nói.” Và điều làm cha mẹ mệt nhất không chỉ là số lượng từ con nói ra, mà là cảm giác bất lực: không biết phải bắt đầu từ đâu để kéo con ra khỏi trạng thái “trôi”.

Mở bài – một câu hỏi tôi mang theo rất lâu

Có một câu hỏi tôi mang theo suốt nhiều năm làm trong giáo dục sớm và giáo dục phổ thông:
Vì sao trẻ ngày càng được đầu tư nhiều hơn, nhưng lại kém tự tin và khó tự lập hơn?

Có một câu hỏi tôi gặp ngày càng nhiều từ phụ huynh có con 4–8 tuổi:
“Vì sao con tôi rất thông minh, nhưng lại khó tập trung?”

Câu hỏi đó thường kéo theo hàng loạt giải pháp: lớp học thêm, bài tập chú ý, công cụ rèn luyện. Nhưng càng làm giáo dục lâu, tôi càng thấy một điều khác: khả năng tập trung của trẻ thường phản chiếu trực tiếp nhịp sống của người lớn xung quanh.

Tôi nhận ra điều này rõ hơn khi quan sát cách một người bạn của tôi lựa chọn con đường làm nghề. Không phải vì anh ấy nói nhiều về giáo dục, mà vì anh ấy sống với kỷ luật ngay cả khi không ai nhắc nhở. Người đó là Xuân Trường.

Bài viết này không kể câu chuyện của anh.
Tôi dùng câu chuyện đó để soi lại chúng ta – những người đang mong con tập trung, trong khi chính mình thì luôn bị kéo đi bởi quá nhiều thứ.

Trăn trở của tôi trong giáo dục sớm

Trong giáo dục sớm, “tập trung” thường bị hiểu sai như một kỹ năng phải rèn. Nhưng từ góc nhìn phát triển não bộ, tập trung trước hết là trạng thái an toàn và ổn định từ bên trong.

Có những ngày tôi tự hỏi:
Mình đang giúp trẻ lớn lên… hay chỉ đang giúp mình yên tâm hơn?

Có những ngày, tôi tự hỏi: tại sao chúng ta – những người lớn rất tử tế – lại sốt ruột đến vậy trước sự lớn lên của con mình? Tại sao một đứa trẻ bốn tuổi chưa nói tròn câu đã khiến cả gia đình mất ngủ? Câu hỏi ấy quay lại với tôi nhiều lần, cho đến khi tôi nhìn thấy một cách làm nghề rất khác từ Nguyễn Hồng Ngọc. Không phải để học thêm kỹ thuật. Mà để học… cách dừng lại.

Thầy Phạm Thành Long

Tôi đến với lớp học “Đánh thức sự giàu có 69” trong một trạng thái mà bây giờ nghĩ lại, tôi gọi đúng tên nó là: sắp chết đuối. Không phải vì tôi không cố gắng. Mà vì tôi cố gắng trong hoảng loạn. Làm nhiều, nghĩ nhiều, nhưng trong lòng lúc nào cũng bất an. Tôi không thiếu kiến thức, nhưng tôi thiếu một môi trường đủ mạnh để kéo mình lên khỏi mặt nước.