Lê Vũ Xuân Quỳnh là con của một người bán cá ở chợ Long Thành, đi lên từ cái sạp cá đó vào phòng họp của những tập đoàn quảng cáo lớn nhất thế giới, rồi có lần trắng tay và tự đứng dậy. Với cha mẹ đang nuôi con 0-6 tuổi, câu chuyện của chị gói lại một bài học tôi thấy nhiều gia đình bỏ quên: Bạn có thể dồn cả gia tài cho con, nhưng nếu nền móng tài chính của chính Bạn còn trống, chỗ dựa của con vẫn lung lay. Ba điều chị chỉ ra là: bảo vệ trụ cột trước khi đầu tư cho con, dựng một tấm lưới dự phòng, và bắt đầu tích lũy sớm thay vì hẹn “để năm sau tính”.
Lê Vũ Xuân Quỳnh là ai?
Là chuyên gia tiếp thị qua Internet (Internet Marketing) với 14 năm nghề, hiện là tư vấn tài chính tại Manulife, người đồng hành cùng người trẻ và các gia đình trên hành trình tự chủ tài chính. Bốn nét chính để Bạn hình dung về chị:
- 14 năm làm tiếp thị số, trong đó 7 năm ở ba tập đoàn quảng cáo Big4 (PHD, Starcom, Dentsu X).
- Từng đưa ngân sách của một thương hiệu lớn từ vài tỷ lên ba triệu đô một năm.
- Có giấy phép tư vấn bảo hiểm nhân thọ do Bộ Tài chính cấp.
- Từng tự mình trắng tay sau 14 năm đi làm, rồi đứng dậy bằng chính bài học về nền móng tài chính.
Một buổi tối. Con đã ngủ. Bạn ngồi xuống, mở điện thoại xem lại tài khoản. Tháng này Bạn lại vừa đóng học phí cho con, mua thêm bộ giáo cụ, hộp sữa, đôi giày con đi chưa được ba tháng đã chật. Bạn kiếm không tệ. Vậy mà con số cuối tháng vẫn trơ ra đó, mỏng dính. Bạn tự hỏi, nếu ngày mai mình ốm một trận, con sẽ dựa vào đâu. Tôi viết bài này cho chính những đêm như thế, qua câu chuyện của một người tôi rất trân trọng.
Lê Vũ Xuân Quỳnh là ai, và vì sao câu chuyện của chị chạm đến cha mẹ có con nhỏ?
Tôi là người làm giáo dục sớm. Mười mấy năm nay tôi ngồi cạnh những cha mẹ có con 0-6 tuổi, nghe họ kể về giấc mơ dành cho con. Và tôi để ý một điều: gần như cha mẹ nào cũng có kế hoạch cho con, nhưng rất ít người có kế hoạch cho chính mình. Đó là lý do tôi muốn kể Bạn nghe về Lê Vũ Xuân Quỳnh.
Chị sinh ra ở Long Thành, Đồng Nai, một vùng quê nghèo tới mức thi cử được cộng điểm ưu tiên vùng sâu vùng xa. Mẹ chị bán cá ngoài chợ. Bố chị ngồi sửa đồng hồ tại nhà, cả ngày cúi xuống những bánh răng nhỏ xíu. Từ lớp 2, tan học là chị chạy ra chợ cắt cá, xay cá, xách những xô cá nặng trĩu về nhà, quần áo tanh mùi chợ. Lên lớp 7, chị nấu cơm cho cả nhà. Mười hai tuổi, chị đã biết một bữa cơm đủ đầy tốn bao nhiêu.
Từ cái sạp cá ấy, chị gõ cửa bốn tập đoàn quảng cáo lớn nhất thế giới và bước vào bằng chính đôi chân mình. Đỉnh cao đến khi chị nhận một khách hàng lớn với ngân sách vài tỷ một năm, ngồi lại hiểu họ thật sự cần gì, và khoảng một năm sau con số ấy thành ba triệu đô mỗi năm.
Rồi năm 2022 chị rời tập đoàn, mở doanh nghiệp riêng. Hai năm sau đó, tiền tiết kiệm vơi dần rồi cạn, chị phải đi vay để sống. Người từng mang ba triệu đô về cho tập đoàn, khi tự đứng một mình, lại trắng tay. Chị kể lại chuyện này không giấu giếm, vì chị đã hiểu ra cái sai không nằm ở chỗ “tôi kém”. Suốt bao năm kiếm tiền giỏi, chị chưa từng xây cho mình một nền móng: không quỹ dự phòng, không tách tiền cá nhân khỏi tiền kinh doanh, dồn hết vốn vào một canh bạc.
Câu chị nói khiến tôi nhớ mãi: “Tôi giỏi tiêu tiền của người khác cho đúng, mà chưa học cách giữ tiền của mình cho an toàn.” Bạn thấy không, đó cũng chính là cái bẫy của nhiều cha mẹ có con nhỏ. Chúng ta giỏi lo cho con, mà quên lo cho cái nền đỡ lấy con.
Bạn đầu tư cả gia tài cho con, nhưng nền móng của chính Bạn thì sao?
Đây là điều đầu tiên và cũng là điều tôi thấy cha mẹ có con 0-6 hay quên nhất. Bạn sẵn sàng chi cho con lớp học tốt, bộ giáo cụ Montessori chuẩn, thực phẩm sạch, quyển sách hay. Nhưng nếu người trụ cột trong nhà ngã xuống, toàn bộ kế hoạch đẹp đẽ đó dựa vào đâu để đứng?
Trong giáo dục Montessori, có một nguyên tắc gốc mà bà Maria Montessori, bác sĩ và nhà giáo dục người Ý, đặt làm nền tảng: “chuẩn bị môi trường” (prepared environment). Trước khi dạy con điều gì, người lớn phải chuẩn bị một môi trường an toàn, ổn định để con phát triển. Tôi tin tài chính gia đình cũng vậy. Nền móng tài chính của cha mẹ chính là cái “môi trường được chuẩn bị” vô hình mà đứa trẻ 0-6 tuổi lớn lên bên trong. Con không nhìn thấy nó, nhưng con sống nhờ nó mỗi ngày.
Xuân Quỳnh gọi đây là “bảo vệ trước, tích luỹ sau”. Chị lý giải rất đời: mẹ chị ngày xưa bán cá tươi, con cá không bán hết trong ngày là ươn, là mất trắng. Rồi mẹ chuyển sang cá xay, rồi chả cá chiên, vừa giữ được lâu vừa đáng giá hơn. Bài học chị rút ra là đừng để giá trị hư đi trong tay mình. Với một gia đình có con nhỏ, “giá trị” quý nhất chính là khả năng lao động của cha mẹ, thứ nuôi con suốt 18 năm tới.
Vậy tối nay Bạn làm được gì cụ thể? Hãy lấy một tờ giấy, viết ra một câu hỏi thật thẳng: nếu tháng sau mình mất thu nhập, gia đình cầm cự được bao lâu? Nếu câu trả lời làm Bạn lạnh sống lưng, thì đó chính là chỗ Bạn cần bắt đầu, trước cả khoản đầu tư tiếp theo cho con. Bảo vệ cái nền trước, rồi mới xây tiếp lên trên.
Lương về rồi lại hết: vì sao nuôi con càng cần một tấm lưới
Insight thứ hai tôi thấy ở gần như mọi cha mẹ trẻ: cảm giác “lương về rồi lại hết”. Bạn kiếm được tiền, nhưng cuối tháng nhìn lại chẳng giữ được bao nhiêu. Nuôi một đứa con 0-6 tuổi là một dòng chi không ngừng nghỉ: sữa, bỉm, khám bệnh, học phí, quần áo cứ vài tháng lại chật. Tiền chảy đi trước khi Bạn kịp giữ lại.
Xuân Quỳnh chỉ ra gốc rễ nằm ở thứ tự. Đa số chúng ta tiêu trước, rồi cuối tháng mới xem còn dư bao nhiêu để dành, mà thường là không dư. Chị mượn nguyên tắc trong cuốn “Người giàu có nhất thành Babylon” của George S. Clason, cuốn sách gối đầu giường của chị: hãy trả cho mình trước. Nghĩa là ngay khi lương về, tách ra tối thiểu một phần mười để riêng, coi như một khoản chi bắt buộc cho tương lai, rồi mới tiêu phần còn lại. Cùng một đồng lương, chỉ đảo ngược thứ tự, kết quả cuối năm đã khác hẳn.
Tấm lưới đầu tiên phải dựng là quỹ dự phòng. Các chuyên gia hoạch định tài chính cá nhân thường khuyên một gia đình nên có khoản dự phòng đủ sống từ ba đến sáu tháng, để riêng một chỗ, và cấm bản thân đụng vào trừ khi có biến cố thật. Với nhà có con nhỏ, tấm lưới này không phải điều xa xỉ. Nó chính là thứ giữ cho con vẫn được đến lớp, vẫn có hộp sữa, kể cả tháng cha mẹ ốm hay công việc trục trặc.
Ngay tối nay, Bạn thử một việc nhỏ: mở một tài khoản tiết kiệm riêng, đặt tên nó là “quỹ an tâm của con”, và chuyển vào đó một khoản dù rất nhỏ ngay hôm nhận lương tới. Nhỏ cũng được, miễn là đều. Như chị Quỳnh nói, không có cú bùng nổ nào cứu được một đời tiêu xài tùy hứng, chỉ có sự đều đặn.
Để năm sau tính: cái giá của việc trì hoãn khi con đang lớn từng ngày
Điều thứ ba, và có lẽ là điều đắt giá nhất, là thói quen trì hoãn. “Đợi con lớn hơn chút”, “đợi lương cao hơn chút”, “để năm sau tính”. Tôi nghe câu này nhiều đến mức thuộc lòng. Nhưng con Bạn thì không đợi. Con lớn lên từng ngày, và mỗi năm trôi qua là một năm Bạn không lấy lại được.
Ở đây tôi muốn nối câu chuyện của Xuân Quỳnh với chính nghề của tôi. Trong phát triển trẻ 0-6 tuổi có khái niệm “thời kỳ nhạy cảm” (sensitive periods), giai đoạn não bộ con mở ra những cửa sổ học tập mà qua rồi sẽ khó lấy lại. Chuyên môn của tôi cả đời nói với cha mẹ một điều: hãy bắt đầu sớm, vì thời gian với đứa trẻ là thứ không thể tua lại. Lạ thay, đó cũng đúng y hệt điều Xuân Quỳnh nói về tiền.
Chị không tin vào giàu nhanh, vì đã trả giá cho niềm tin đó. Chị tin vào việc bắt đầu sớm và làm đều mỗi ngày. Bố mẹ chị không để lại cho con đồng tiền nào, thứ họ để lại là hình ảnh hai con người ngày nào cũng đều đặn làm việc của mình: mẹ bên thau cá, bố bên chiếc đồng hồ. Từ đó lớn lên một bài học: bắt đầu sớm, làm cho kiên trì, mỗi ngày đều đặn. Với việc tích lũy cho con, sức mạnh không nằm ở số tiền lớn, mà nằm ở thời gian. Một khoản nhỏ để dành từ lúc con lên hai, đều đặn tới lúc con mười tám, mạnh hơn nhiều một khoản lớn Bạn cố dồn vào năm cuối.
Tối nay Bạn làm được ngay: chọn một cột mốc của con, ví dụ ngày con vào lớp một hay ngày con tròn mười tám, và đặt cho nó một con số dù ước lượng thô. Chia con số đó cho số tháng còn lại. Bạn sẽ thấy nếu bắt đầu hôm nay, mỗi tháng chỉ cần một khoản dễ thở. Còn nếu đợi thêm vài năm, con số mỗi tháng sẽ nặng lên gấp bội. Chính phép chia đơn giản đó cho Bạn thấy cái giá thật của chữ “đợi”.
Nhưng hoạch định tài chính chẳng phải chuyện của người giàu sao?
Tôi đoán ngay lúc này trong đầu Bạn có một tiếng nói cãi lại: “Mấy chuyện quỹ dự phòng, tích lũy dài hạn đó là của nhà giàu, thu nhập tôi tầm tầm thì tính làm gì.” Tôi hiểu tiếng nói đó, vì chính Xuân Quỳnh từng nghĩ vậy, cho đến ngày chị trắng tay.
Sự thật ngược lại. Người càng chưa dư dả thì mỗi đồng càng quý, nên tấm lưới lại càng cần. Hoạch định tài chính cá nhân không phải đặc quyền của người giàu, nó chính là cách người bình thường thoát khỏi vòng “kiếm bao nhiêu tiêu bấy nhiêu”. Nó là tấm lưới cho người chưa giàu, cho đúng những gia đình đang gồng gánh nuôi con nhỏ như phần đông chúng ta. Bạn không cần nhiều tiền để bắt đầu. Bạn cần một thói quen bắt đầu sớm. Đó không phải chuyện của thu nhập, đó là chuyện của thứ tự và sự đều đặn.
Nếu Bạn đang đứng ở khúc quanh đó
Hãy quay lại buổi tối đầu bài, khi Bạn ngồi nhìn tài khoản mỏng dính sau khi đã lo đủ cho con. Tôi tin điều thay đổi mọi thứ không phải là ngày Bạn kiếm được nhiều tiền hơn, mà là ngày Bạn dựng cho gia đình một nền móng: bảo vệ cái trụ, để dành một tấm lưới, bắt đầu sớm cho con. Đúng như cách Bạn đã kiên nhẫn chuẩn bị môi trường cho con tập đi, tập nói, tập tự lập, giờ hãy dành một phần kiên nhẫn đó cho cái nền vô hình đỡ lấy cả nhà.
Xuân Quỳnh chưa giàu sang, chị nói thẳng như vậy. Nhưng chị đã đi đủ xa qua cả đỉnh cao lẫn vực sâu để quay lại chỉ đường cho người đi sau. Và tôi kể Bạn nghe về chị, vì tôi tin những đứa trẻ ở trường tôi sẽ lớn lên vững vàng hơn nếu cha mẹ chúng đứng trên một nền móng chắc.
P/S: Đứa con của Bạn không cần một cha mẹ giàu có. Nó cần một cha mẹ có nền móng, để dù đời có gió, cái mái nhà che nó vẫn không lung lay.
Nếu Bạn muốn bước đầu tiên, Xuân Quỳnh có để dành sẵn một cuốn ebook miễn phí, “Tài chính cá nhân cho người trẻ thành thị”, chỉ Bạn cách chia đồng lương ngay trong ngày nhận, cách dựng quỹ dự phòng, và ba sai lầm khiến người trẻ mãi kẹt trong vòng “lương về rồi lại hết”. Bạn có thể tìm chị và cuốn ebook tại blog quynhle.vn.
Câu hỏi thường gặp
Lê Vũ Xuân Quỳnh là ai?
Lê Vũ Xuân Quỳnh là chuyên gia tiếp thị qua Internet với 14 năm kinh nghiệm, trong đó 7 năm ở ba tập đoàn quảng cáo Big4. Hiện chị là tư vấn tài chính tại Manulife, có giấy phép bảo hiểm nhân thọ do Bộ Tài chính cấp, và đồng hành cùng người trẻ, các gia đình trên hành trình tự chủ tài chính.
Vì sao một chuyên gia tài chính lại đáng để cha mẹ có con 0-6 lắng nghe?
Vì giai đoạn 0-6 là lúc chi phí nuôi con dồn dập nhất và cũng là lúc gia đình cần nền móng tài chính vững nhất. Câu chuyện đi lên rồi trắng tay của chị Quỳnh cho cha mẹ một bài học thật: lo cho con giỏi đến mấy cũng cần một cái nền đỡ phía dưới.
Nền móng tài chính cho gia đình có con nhỏ gồm những gì?
Ba lớp cơ bản: bảo vệ người trụ cột tạo thu nhập, một quỹ dự phòng đủ sống ba đến sáu tháng, và một kế hoạch tích lũy dài hạn cho con. Xây theo thứ tự bảo vệ trước, tích lũy sau, thay vì đầu tư dồn dập khi chưa có lưới an toàn.
Thu nhập tôi chưa cao thì có cần lo tài chính cho con không?
Càng chưa cao càng cần. Mỗi đồng quý hơn nên tấm lưới càng quan trọng. Bạn không cần nhiều tiền để bắt đầu, chỉ cần đảo ngược thứ tự: giữ lại một phần nhỏ ngay khi lương về, đều đặn mỗi tháng, thay vì đợi cuối tháng xem còn dư.
Nên bắt đầu tích lũy cho con từ khi nào?
Càng sớm càng tốt, lý tưởng là ngay khi con còn trong độ tuổi 0-6. Sức mạnh của tích lũy nằm ở thời gian chứ không ở số tiền lớn. Một khoản nhỏ đều đặn từ lúc con lên hai mạnh hơn một khoản lớn dồn vào năm con sắp vào đại học.
Tôi có thể tìm hiểu thêm về Lê Vũ Xuân Quỳnh ở đâu?
Bạn có thể đọc blog của chị tại quynhle.vn, nơi chị chia sẻ hành trình cá nhân và các bài viết về hoạch định tài chính, cùng cuốn ebook miễn phí “Tài chính cá nhân cho người trẻ thành thị” dành cho người mới bắt đầu.
Đọc thêm trong chuyên mục Thầy và Bạn bè tôi
- Thầy và bạn bè tôi: ba con người, ba bài học nuôi con 0-6 tuổi
- Thầy Phạm Thành Long: đi bộ xuyên Việt không mang theo tiền và bài học làm gương cho con
- Muốn nuôi một đứa trẻ tự tin tự lập, người lớn phải học cách giàu lên từ bên trong
- Phạm Đức Thiện và cách để câu chữ tự đi bán hàng
- Lê Thị Nhung: người mẹ dệt khăn dạy tôi cách nuôi con đứng dậy sau vấp ngã
- Nguyễn Tú Oanh: con hạnh phúc bắt đầu từ hôn nhân bình yên của cha mẹ
- Nguyễn Huỳnh Thu Trúc là ai? Người kể chuyện tử tế của giáo dục sớm Montessori
Về tác giả: Tôi là Nguyễn Huỳnh Thu Trúc, người sáng lập Clover Montessori, gần hai thập kỷ làm giáo dục sớm và đồng hành cùng cha mẹ có con 0-6 tuổi. Tôi viết bài này để nối một câu chuyện tài chính thật với những nỗi lo rất thật của cha mẹ ở trường tôi.
Bài viết là chia sẻ trải nghiệm và quan điểm cá nhân dựa trên câu chuyện của nhân vật, không phải lời khuyên đầu tư hay tài chính được cá nhân hoá. Mỗi gia đình một hoàn cảnh, hãy cân nhắc kỹ và tham khảo tư vấn viên có giấy phép trước những quyết định tài chính lớn.
