Thầy Phạm Thành Long là luật sư sở hữu trí tuệ, người sáng lập Công ty Luật Gia Phạm từ năm 2001, và từ năm 2013 trở thành nhà đào tạo có số lượng học viên đông nhất Việt Nam. Nhưng điều khiến tôi, một người mẹ và một người làm giáo dục, kính trọng thầy nhất không nằm ở các danh hiệu. Nó nằm ở cách thầy dạy: không dạy bằng lời, mà dạy bằng chính đời sống của mình, từ chuyến đi bộ xuyên Việt năm 2014 không mang theo tiền đến những đường đua ba môn phối hợp ở tuổi gần năm mươi. Với cha mẹ có con 0-6 tuổi, đó chính là bài học lớn nhất: làm gương cho con mạnh hơn vạn lời răn dạy, và dạy con vượt khó bắt đầu từ việc người lớn dám chọn việc khó trước.
Thầy Phạm Thành Long là ai? Là luật sư, diễn giả và nhà đào tạo doanh nhân người Hà Nội, sinh ngày 16 tháng 9 năm 1976, được biết đến với triết lý Giàu có, Khỏe mạnh, Hạnh phúc và tinh thần “Liên Tục Tiến Lên”.
Bốn nét chính về thầy:
- Sáng lập Công ty Luật Gia Phạm năm 2001, top 5 luật sư của năm, giải Sao Vàng Đất Việt.
- Từ 2013 là diễn giả, nhà đào tạo có số lượng học viên đông nhất Việt Nam, đồng hành hơn 500.000 lượt doanh nhân.
- Đi bộ xuyên Việt năm 2014 không mang theo tiền, hai lần đạp xe xuyên Việt, chinh phục các cự ly triathlon.
- Đồng tác giả sách “The Abundance Factor” cùng Joe Vitale, giữ 2 kỷ lục thế giới của tổ chức kết nối doanh nhân BNI.
Năm 2014. Một người đàn ông 38 tuổi. Một đôi giày. Con đường thiên lý từ Bắc vào Nam. Và trong túi: không một đồng nào. Ông tin rằng nơi đâu trên đất nước này cũng có một mái nhà sẵn sàng cho mình dừng chân. Mười hai năm sau, tôi ngồi trong khán phòng của người đàn ông ấy với tư cách học trò, và điều tôi mang về nhà không phải là một bí quyết kinh doanh. Đó là một câu hỏi dành cho Bạn, người đang nuôi một đứa trẻ 0-6 tuổi: con của mình đang nhìn thấy tấm gương nào mỗi ngày?
Thầy Phạm Thành Long là ai mà tôi gọi là thầy?
Thầy sinh ra trong một gia đình lao động ở Hà Nội, là anh cả trong nhà có ba anh em trai. Không có bệ phóng nào được dọn sẵn. Thầy theo đuổi ngành luật, trở thành luật sư sở hữu trí tuệ, sáng lập Công ty Luật Gia Phạm năm 2001 và đưa nó thành một trong những hãng luật uy tín hàng đầu trong lĩnh vực này. Hơn hai mươi năm hành nghề, thầy đồng hành cùng hơn 500.000 lượt doanh nhân. Năm 2013, thầy rẽ sang con đường đào tạo và nhanh chóng trở thành nhà đào tạo có số lượng học viên đông nhất Việt Nam. Năm 2014, thầy đứng trong top 5 thế giới một cuộc thi tiếp thị liên kết toàn cầu, vượt qua những tên tuổi quốc tế lâu năm. Thầy còn cùng Joe Vitale, tác giả của “Thôi Miên Bằng Ngôn Từ”, viết chung cuốn sách “The Abundance Factor”.
Nhưng con số tôi nhớ nhất về thầy không phải là 500.000. Là con số 0: số tiền thầy mang theo khi đi bộ xuyên Việt năm 2014. Và câu nói của thầy mà tôi chép vào sổ ngay buổi học đầu tiên: “Áp lực không tạo ra điều tiêu cực. Khi bị bóp chặt, quả cam chỉ chảy ra thứ vốn đã có sẵn bên trong nó.”
Bạn đọc lại câu đó một lần nữa giúp tôi, bằng đôi mắt của một người cha, người mẹ. Khi cuộc đời bóp chặt con của Bạn, thứ chảy ra sẽ là thứ đã được rót vào từ trước. Mà quãng rót đậm đặc nhất của một đời người, khoa học đã chỉ rõ, chính là những năm 0-6 tuổi. Câu hỏi là: chúng ta đang rót vào con bằng gì, bằng lời dạy hay bằng đời sống của chính mình?
Vì sao con không nghe lời Bạn dạy mà lại sao chép việc Bạn làm?
Vì trẻ 0-6 tuổi học bằng mắt trước khi học bằng tai. Bạn nói “con phải kiên nhẫn” trong khi Bạn bấm còi inh ỏi giữa kẹt xe, con sẽ học cái bấm còi, không học chữ kiên nhẫn. Đây không phải cảm nhận của riêng tôi. Nhà tâm lý học Albert Bandura, Đại học Stanford, trong loạt thí nghiệm búp bê Bobo nổi tiếng năm 1961, đã chứng minh: trẻ nhỏ chỉ cần quan sát hành vi của người lớn là tự động lặp lại hành vi đó, không cần ai dạy, không cần thưởng phạt. Người lớn đấm búp bê, đứa trẻ đấm theo. Người lớn ôn hòa, đứa trẻ ôn hòa theo. Trẻ ở giai đoạn 0-6 còn nhạy hơn nữa, vì con đang ở trong thời kỳ nhạy cảm của trẻ 0-6 tuổi, khi mọi hình ảnh lặp đi lặp lại quanh con đều được thấm vào và dựng thành nếp người của con.
Đó là lý do tôi gọi cách sống của thầy Phạm Thành Long là một bài giảng không lời. Thầy không đứng trên sân khấu hô “hãy khỏe mạnh”. Thầy xỏ giày chạy, đạp xe, bơi, và biến chính cơ thể mình thành tuyên ngôn sống. Học trò tin, vì thầy làm trước.
Tối nay Bạn thử một việc nhỏ: chọn đúng một điều Bạn hay nhắc con nhất trong tuần qua (“con đọc sách đi”, “con bớt xem điện thoại”, “con ăn rau đi”) và tự hỏi: lần cuối con nhìn thấy mình làm điều đó là khi nào? Nếu câu trả lời là “lâu rồi”, đừng nhắc con thêm lần nào nữa trong tuần này. Thay vào đó, làm điều đó trước mặt con mỗi tối, im lặng thôi, và quan sát. Tấm gương không cần loa.
Dạy con vượt khó kiểu thầy Long: đừng cướp việc khó của con
Câu nói thứ hai của thầy mà tôi muốn tặng Bạn: “Bằng việc lựa chọn một việc khó để hoàn thành, ta tạo ra thành công của chính mình.” Thầy chọn đi bộ xuyên Việt. Thầy chọn triathlon ở cái tuổi nhiều người chọn ghế sofa. Còn con của Bạn, ở tuổi lên 3, cũng đang khao khát những “việc khó” của riêng nó: tự xỏ đôi giày trái phải, tự bê chiếc ghế cao hơn nửa người, tự rót nước từ chiếc bình nặng. Vấn đề là người lớn chúng ta thường xót con mà cướp mất những việc khó đó: “để mẹ làm cho nhanh”.
Giáo sư tâm lý học Angela Duckworth, Đại học Pennsylvania, tác giả cuốn “Grit” (2016), sau nhiều năm nghiên cứu đã kết luận: thứ dự báo thành công dài hạn của một con người không phải chỉ số thông minh, mà là sự bền chí, tức khả năng theo đuổi một việc khó đến cùng. Và bền chí không rơi từ trời xuống. Nó được tập, từ những việc khó bé xíu, lặp lại mỗi ngày, trong vòng tay tin tưởng của cha mẹ. Bác sĩ Maria Montessori nói điều này từ một thế kỷ trước, bằng một câu tôi treo ở mọi lớp học của Clover: “Đừng bao giờ giúp một đứa trẻ làm việc mà nó cảm thấy mình có thể làm được.”
Ngay tuần này, Bạn hãy lập cho con một “đường đua nhỏ”: chọn một việc con gần làm được nhưng chưa làm được hẳn (cài một chiếc cúc áo, tự múc cơm không rơi, xếp giày lên kệ). Mỗi ngày cho con cơ hội tự làm việc đó, đứng cạnh nhưng không nhúng tay, chỉ nói: “mẹ ở đây, con cứ thử”. Con làm rơi, làm hỏng, làm lại. Ba tuần sau Bạn sẽ gặp một đứa trẻ khác. Nếu Bạn muốn có thêm lộ trình cho phần thể chất, tôi đã viết riêng một bài về nuôi con khỏe mạnh 0-6 tuổi bằng cách gõ đúng cửa vận động.
Đêm 2 giờ 30 ở Nha Trang: điều tôi học được khi làm học trò của thầy Phạm Thành Long
Tôi kể Bạn nghe trải nghiệm thật của tôi. Trong khóa huấn luyện của thầy tại Nha Trang, có một đêm tôi ngồi trước màn hình đến 2 giờ 30 sáng để hoàn thành bài tập xây dựng một công cụ cho ngôi trường của mình. Cả khách sạn đã ngủ. Chỉ còn ngọn đèn bàn và tiếng gõ phím lách cách. Không ai ép tôi. Không có hạn chót nào dí sau lưng. Thứ giữ tôi thức là một điều tôi nhìn thấy ở người thầy đứng lớp suốt cả ngày hôm đó: người dạy mình đang sống đúng thứ ông ấy nói, vậy mình lấy quyền gì để làm phiên bản nửa vời của chính mình?
Hãy hình dung hai người mẹ cùng dự một khóa học như thế. Cùng tuổi. Cùng có con nhỏ ở nhà. Cùng nghe một bài giảng. Cùng mệt rã rời sau một ngày dài. Người thứ nhất về phòng, lướt điện thoại một lúc rồi ngủ, sáng mai về nhà kể cho con nghe “mẹ đi học về đấy”. Người thứ hai thức thêm hai tiếng làm cho xong việc mình tin là đáng làm, sáng mai về nhà không kể gì cả, chỉ lặng lẽ dậy sớm hơn, đọc sách trước mặt con, xỏ giày đi bộ trước mặt con. Mười năm sau, đứa trẻ nào sẽ tự nhiên biết bền chí hơn? Khác biệt không nằm ở khóa học. Nó nằm ở chỗ tấm gương có được sống tiếp sau khóa học hay không.
Đêm Nha Trang đó tôi hiểu ra: trước khi là một hiệu trưởng hay một người viết, tôi là tấm gương gần nhất của những đứa trẻ quanh tôi. Thầy Phạm Thành Long không dạy tôi điều gì mới về nuôi con. Thầy nhắc tôi điều cũ nhất mà tôi hay quên: muốn con liên tục tiến lên, mình phải là người tiến lên trước.
Nhưng tôi là cha mẹ bình thường, đâu thể đi bộ xuyên Việt?
Tôi nghe thấy Bạn nghĩ điều đó. Và tôi muốn cãi lại một niềm tin đang rất phổ biến: rằng muốn làm gương cho con thì cha mẹ phải phi thường, phải dậy 5 giờ sáng chạy bộ, phải thành đạt rực rỡ. Không. Đứa trẻ 0-6 tuổi không cần một tấm gương vĩ đại. Nó cần một tấm gương nhất quán. Con không so sánh Bạn với thầy Long hay với ai cả; con chỉ ghi lại chính Bạn, lặp đi lặp lại mỗi ngày. Một người mẹ mỗi tối đọc sách mười lăm phút trước mặt con còn mạnh hơn một người mẹ mỗi năm chạy một giải marathon nhưng ngày thường ôm điện thoại.
Và một lời dặn ngược nữa, từ chính người làm giáo dục: đừng biến “dạy con vượt khó” thành ép con chịu khổ. Việc khó của trẻ phải do trẻ khao khát, vừa sức trẻ, và diễn ra trong an toàn. Ép một đứa trẻ 4 tuổi luyện chữ hai tiếng mỗi tối không phải là rèn bền chí, đó là mượn danh bền chí để thỏa mãn kỳ vọng của người lớn. Tôi từng kể Bạn nghe câu chuyện anh Nguyễn Bảo Bằng, người mất 30 năm để gỡ chiếc nhãn “cơ địa yếu” do người lớn dán lên từ nhỏ: áp đặt lên con, dù bằng nhãn hay bằng kỳ vọng, đều để lại vết lâu như nhau. Quả cam của thầy Long chảy ra thứ có sẵn bên trong; việc của cha mẹ là rót vào con niềm vui được tự làm, không phải rót vào nỗi sợ làm sai.
Lời kết: tấm gương là bài giảng dài nhất đời một đứa trẻ
Quay lại với người đàn ông đi bộ xuyên Việt không mang theo tiền năm 2014. Thầy tin mỗi mái nhà trên dải đất này sẽ mở cửa cho mình, và thầy đã đi hết con đường đó thật. Đứa con 0-6 tuổi của Bạn cũng đang tin một điều tuyệt đối như thế: nó tin tấm gương trước mặt nó, là Bạn, chính là cách con người ta sống trên đời. Niềm tin ấy, con chỉ có một lần, vào đúng những năm này. Tôi học được từ thầy Phạm Thành Long rằng dạy bằng đời sống thì chậm hơn dạy bằng lời, nhưng là thứ duy nhất ở lại.
Con không lớn lên theo lời Bạn nói. Con lớn lên theo dáng Bạn sống.
P/S: Bạn không cần bắt đầu bằng việc gì to tát. Tối nay, thay vì nhắc con một câu, Bạn hãy làm một việc trước mặt con. Chỉ một việc. Ngày mai lặp lại. Tấm gương được đánh bóng mỗi ngày một chút, và đứa trẻ đang nhìn.
Câu hỏi thường gặp về thầy Phạm Thành Long và bài học làm gương cho con
Thầy Phạm Thành Long là ai?
Là luật sư sở hữu trí tuệ sinh năm 1976 tại Hà Nội, sáng lập Công ty Luật Gia Phạm năm 2001, từ 2013 trở thành diễn giả và nhà đào tạo có số lượng học viên đông nhất Việt Nam, đồng tác giả sách “The Abundance Factor” cùng Joe Vitale.
Thầy Phạm Thành Long nổi tiếng với điều gì?
Với triết lý Giàu có, Khỏe mạnh, Hạnh phúc và tinh thần “Liên Tục Tiến Lên”: đi bộ xuyên Việt năm 2014 không mang theo tiền, hai lần đạp xe xuyên Việt, thi đấu triathlon, giữ 2 kỷ lục thế giới của tổ chức BNI và nút vàng YouTube.
Làm gương cho con là gì?
Là dạy con bằng hành vi lặp lại hằng ngày của cha mẹ thay vì bằng lời nhắc nhở. Nghiên cứu búp bê Bobo của Albert Bandura (Stanford, 1961) cho thấy trẻ tự động bắt chước hành vi người lớn mà không cần ai dạy hay thưởng phạt.
Vì sao làm gương quan trọng nhất ở giai đoạn 0-6 tuổi?
Vì trẻ 0-6 tuổi học chủ yếu qua quan sát và thấm hút môi trường, chưa lọc được đúng sai. Hình ảnh cha mẹ lặp đi lặp lại mỗi ngày trở thành khuôn hành vi đầu tiên và bền nhất của con.
Dạy con vượt khó từ mấy tuổi là phù hợp?
Từ khi con biết khao khát tự làm, thường quanh 18 tháng đến 3 tuổi. Bắt đầu bằng việc khó vừa sức con tự chọn (tự xỏ giày, tự múc ăn, tự bê ghế), cha mẹ đứng cạnh tin tưởng nhưng không nhúng tay làm thay.
Dạy con “chọn việc khó” có làm con áp lực không?
Không, nếu việc khó do con khao khát và vừa sức con; có, nếu người lớn ép con chịu khổ theo kỳ vọng của mình. Ranh giới nằm ở chỗ con được tự làm trong niềm vui hay bị bắt làm trong nỗi sợ làm sai.
Về tác giả: Nguyễn Huỳnh Thu Trúc là founder hệ thống Clover Montessori (Early Learning Center), với khoảng 17 năm làm giáo dục và hơn 200 bộ giáo cụ Montessori được xây dựng cho trẻ 0-6 tuổi. Chị là học trò trực tiếp của thầy Phạm Thành Long trong chương trình huấn luyện IPS. Chị viết blog tại trucvietnam.com để đồng hành cùng cha mẹ có con 0-6 tuổi.
Chân dung đầy đủ của thầy được kể bằng chính trang giới thiệu chính thức: Phạm Thành Long là ai.
Bài viết thuộc chuyên mục Thầy và bạn bè tôi: những con người có thật và những bài học tôi trao lại cho cha mẹ có con 0-6 tuổi.
