Tác giả: trucnguyen

Tôi nghĩ mãi, cho đến khi đọc một bài viết về một người bạn trong giới doanh nhân, anh Phạm Thành Long, trong bối cảnh rất khác: một hành trình caravan đường dài. Thứ khiến tôi dừng lại không phải là chuyện đi bao nhiêu cây số, cũng không phải cảm giác phiêu lưu. Mà là cách một đoàn xe nhiều cá tính, nhiều trình độ lái, nhiều nhịp sinh hoạt… có thể vận hành thống nhất, kỷ luật và an toàn. Và tôi chợt nhận ra: giữa caravan và giáo dục sớm có một điểm chung sâu sắc hơn ta tưởng. Đó là cách người dẫn dắt tạo ra môi trường để từng người tự xử lý tình huống, thay vì chỉ “ra lệnh” và “làm thay”.

Có những buổi tối, tôi nhìn con loay hoay với một bài xếp hình đơn giản. Con nhăn mặt, tay khựng lại, rồi ngước lên nhìn tôi như chờ một câu trả lời nhanh. Thói quen của người lớn là “cứu” ngay: làm giúp, chỉ liền, sửa liền. Nhưng càng lớn, tôi càng thấy: nếu mình cứ cứu đúng lúc con bí, mình đang lấy mất của con một thứ quý nhất của tuổi thơ, đó là cơ hội tự tìm đường ra.

Tôi gặp rất nhiều phụ huynh có con 1–6 tuổi sống trong một kiểu “rối” rất quen: rối vì con biếng ăn, rối vì thông tin trái ngược, rối vì hôm nay nghe người này nói thế này, mai đọc người kia nói thế khác. Và khi cha mẹ rối, phản xạ thường là làm nhanh cho xong: ép thêm vài muỗng, đổi thực đơn liên tục, hứa thưởng, dọa phạt, hoặc giao cả chuyện ăn cho màn hình.

Phụ huynh hay hỏi tôi: “Chị ơi, giờ dạy kỹ năng cho trẻ thì nên dạy kỹ năng gì trước?” Rồi câu chuyện nhanh chóng trượt sang những danh sách dài: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự vệ, kỹ năng tiếng Anh, kỹ năng thuyết trình.

Tôi từng nghĩ: với trẻ 0–6 tuổi, điều quan trọng nhất là chọn trường, chọn phương pháp, chọn chương trình. Còn chuyện ăn uống chỉ là “hậu cần”. Nhưng càng làm nghề lâu, tôi càng thấy nhiều gia đình đổ vỡ nhịp sống bắt đầu từ chính bàn ăn: con khó ăn, cha mẹ sốt ruột, bữa ăn thành cuộc rượt đuổi, tiếng quát xuất hiện, rồi sự áy náy xuất hiện, rồi lại quát. Từ bữa ăn, mọi thứ trượt sang cả ngày.

Có một giai đoạn, tôi thấy mình dễ rơi vào một cái bẫy rất “người lớn”.

Có những giai đoạn, tôi thấy mình như đang chạy một cuộc đua không có vạch đích: dạy con nề nếp, dạy con kỹ năng, dạy con nói năng, dạy con biết tự làm… nhưng càng cố, cả nhà càng căng. Và điều làm tôi giật mình nhất là: đôi khi thứ “thiếu” không nằm ở phương pháp dạy, mà nằm ở nền tảng sống của một ngày.

Có những ngày tôi ngồi nhìn một em bé 3–4 tuổi loay hoay với một việc rất nhỏ: không mở được nắp hộp, không xếp được miếng ghép, không chịu mặc áo vì “con không làm được”. Và tôi chợt thấy: thứ khiến cả nhà mệt không hẳn là việc đó khó, mà là vì không ai có một “bản đồ” để đi qua cảm xúc bế tắc của con.