Danh mục: Thầy và Bạn bè tôi

Tôi gặp rất nhiều phụ huynh có con 1–6 tuổi đang sống trong một mâu thuẫn khó nói thành lời: họ muốn con hạnh phúc, nhưng lại sợ con “yếu”; họ muốn con tự làm, nhưng lại sốt ruột khi con làm chậm; họ muốn con tự tin, nhưng lại vô thức làm thay để mọi thứ “đỡ rắc rối”. Đến cuối ngày, thứ còn lại không phải là thành quả, mà là cảm giác mệt, tội lỗi, và một câu hỏi dai dẳng: “Mình đang giúp con, hay đang lấy mất cơ hội lớn lên của con?” Tôi viết bài này cho chính câu hỏi đó.

Phụ huynh có con 1–6 tuổi thường rơi vào một nỗi lo rất thật: con khó ngồi yên, đổi trò liên tục, đang chơi thì bỏ, đang nghe thì chạy, đang làm thì hỏi chuyện khác. Họ gọi chung là “con không tập trung”. Và rồi họ thử đủ cách: nhắc, dọa, thưởng, đăng ký lớp này lớp kia. Nhưng càng cố, cả nhà càng mệt. Điều họ thật sự muốn không phải là một đứa trẻ “ngoan” trong 30 phút, mà là một đứa trẻ biết dừng lại, làm đến nơi đến chốn, và cảm thấy vui khi hoàn thành. Nói cách khác, họ muốn trẻ tập trung như một năng lực sống, chứ không phải một bài kiểm tra.

Phụ huynh có con 1–6 tuổi thường nói với tôi: “Chị ơi, em muốn dạy kỹ năng cho con.” Nhưng khi hỏi kỹ, mỗi nhà lại đang mang một nỗi lo khác: có nhà sợ con vụng về, lệ thuộc; có nhà sợ con gặp chuyện là khóc; có nhà sợ con ra ngoài không biết tự bảo vệ; có nhà sợ con vào lớp thì bị lạc nhịp vì không biết chờ, không biết nghe, không biết làm theo trình tự. Và điểm chung là họ muốn con “giỏi” lên nhanh, để bớt lo. Tôi hiểu. Nhưng tôi cũng thấy một nghịch lý: càng sốt ruột, càng dễ biến “dạy kỹ năng cho trẻ” thành… làm thay cho trẻ.

Phụ huynh có con 1–6 tuổi thường mang một nỗi lo rất khó nói: con vẫn chơi, vẫn ăn, vẫn cười, nhưng lại ít nói. Có bé chỉ dùng vài từ, có bé nói rồi lại thôi, có bé hiểu hết nhưng không bật ra lời. Và càng lo, cha mẹ càng dễ chạy theo giải pháp nhanh: thêm lớp, thêm thầy, thêm bài tập. Nhưng ngay trong những gia đình bận rộn nhất, điều thiếu không phải là “thêm”, mà là “đúng”. Đúng nhịp. Đúng môi trường. Đúng những khoảnh khắc con được nhìn thấy và được chờ đợi. Tôi viết bài này cho những phụ huynh đang lo về trẻ chậm nói, nhưng không muốn biến tuổi thơ của con thành một chuỗi chữa cháy.

Phụ huynh có con 1–6 tuổi thường mang một áp lực rất thật: sợ con thiếu chất, sợ con biếng ăn, sợ con “không bằng bạn”, sợ mình lơ là một chút là con tuột mất nền tảng. Vì vậy, rất nhiều gia đình bước vào câu chuyện dinh dưỡng cho trẻ bằng sự căng thẳng. Đếm thìa, canh giờ, đổi món, thêm sữa, thêm thực phẩm bổ sung. Nhưng càng làm nhiều, càng mệt. Và cái mệt ấy đôi khi đổ thẳng lên bàn ăn của con.

Phụ huynh có con 1–6 tuổi thường gặp một “bài toán lặp” mỗi ngày: con bướng, con ăn chậm, con không hợp tác, con hay khóc, con không tự làm, con chỉ chờ người lớn giải quyết hộ. Và khi người lớn quá bận, quá mệt, ta dễ chọn cách nhanh nhất: làm thay, nói thay, dọn thay, quyết thay. Nhưng cái giá của sự “nhanh” là con không có cơ hội luyện kỹ năng giải quyết vấn đề. Tôi viết bài này cho những cha mẹ đang muốn con tự lập hơn, nhưng không muốn biến ngôi nhà thành lớp học căng thẳng.

Phụ huynh có con 1–6 tuổi thường sống trong một thứ áp lực rất lạ: ai cũng muốn con mạnh mẽ, nhưng mỗi ngày lại vô tình làm thay con quá nhiều. Ai cũng muốn con chủ động, nhưng mỗi lần con chậm, con lúng túng, người lớn lại sốt ruột. Ta nói với con về “bản lĩnh”, trong khi chính ta đang cướp mất cơ hội để con tự thử.

Phụ huynh có con 1–6 tuổi thường sống giữa hai tiếng “nhanh lên”. Đi làm nhanh. Về nhà nhanh. Con ăn nhanh. Con thay đồ nhanh. Con học nhanh. Mọi thứ đều bị kéo căng như một sợi dây.

 Nếu bạn đang có con 1–6 tuổi, có thể bạn đã từng rơi vào một vòng lặp quen thuộc: sáng vội đưa con đi học, trưa tranh thủ xử lý công việc, tối về lại chạy đua với bữa ăn, tắm rửa, ngủ nghỉ. Trong những khoảnh khắc mệt nhất, điều làm ta hoang mang không phải là con chưa biết đọc, chưa biết viết. Mà là những câu hỏi nhỏ nhưng nhói: “Con có biết tự lập không?”, “Con có biết nói rõ nhu cầu không?”, “Con có biết kiên trì không?”, “Con có biết bình tĩnh khi thất bại không?”. Nói cách khác, ta đang lo về năng lực sống. Và chính lúc đó, câu chuyện của một người bạn của tôi, chị Nguyễn Thị Lan Phương, làm tôi dừng lại để nhìn sâu hơn vào việc dạy trẻ kỹ năng theo một cách ít ồn ào hơn, nhưng bền hơn.

Nếu bạn đang có con 1–6 tuổi, có thể bạn đang sống trong một guồng rất quen: ban ngày lo công việc, tối về lo con, và trong đầu lúc nào cũng có một nỗi sợ lặng lẽ: “Mình có đang làm đủ cho con không?” Nỗi sợ ấy thường biến thành hành động. Mua thêm bộ học liệu. Đăng ký thêm lớp. Cố gắng dạy con thêm vài điều “cần thiết”. Nhưng càng cố, con càng mệt. Và chính mình cũng mệt. Tôi viết bài này vì một người bạn làm nông nghiệp đã khiến tôi dừng lại: Phạm Đức Thiện, người đi cùng nông dân ngoài vườn, nói chuyện về phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, và canh tác hữu cơ. Nghe thì xa với giáo dục sớm. Nhưng lạ lắm, càng nghe, tôi càng thấy mình đang đứng trước một tấm gương rất rõ về cách dạy trẻ kỹ năng mà không làm “cháy” tuổi thơ của con.

Có một nỗi sợ rất riêng của phụ huynh có con 1–6 tuổi: sợ con mình “lạc nhịp” so với bạn bè. Ban đầu chỉ là vài câu so sánh vô tình. Rồi thành một tiếng chuông nhỏ trong đầu mỗi tối: “Sao con chưa nói rõ?”, “Sao con ít từ vậy?”, “Hay con có vấn đề?”. Và thế là, từ một đứa trẻ bình thường, con bỗng trở thành một dự án phải chạy deadline.

 Tôi gặp rất nhiều phụ huynh có con 1–6 tuổi đang sống trong một nhịp giống nhau: sáng vội vàng, trưa bận rộn, tối cố gắng “bù” cho con bằng thật nhiều thứ. Nhưng càng bù, càng rối. Và đến một lúc, ba mẹ bắt đầu hỏi tôi những câu giống nhau: “Sao con biếng ăn?”, “Sao con hay cáu?”, “Sao con ngủ ít?”, “Sao con cứ ốm vặt?”, “Sao con không chịu hợp tác?”. Ẩn dưới đó không chỉ là nỗi lo về sức khỏe. Đó là nỗi lo mình đang làm sai ở đâu, và sợ sai của mình sẽ thành thiệt thòi của con.