trucvietnam.com

Phụ huynh có con 1–6 tuổi thường sống trong một thứ áp lực rất lạ: ai cũng muốn con mạnh mẽ, nhưng mỗi ngày lại vô tình làm thay con quá nhiều. Ai cũng muốn con chủ động, nhưng mỗi lần con chậm, con lúng túng, người lớn lại sốt ruột. Ta nói với con về “bản lĩnh”, trong khi chính ta đang cướp mất cơ hội để con tự thử.

Phụ huynh có con 1–6 tuổi thường sống giữa hai tiếng “nhanh lên”. Đi làm nhanh. Về nhà nhanh. Con ăn nhanh. Con thay đồ nhanh. Con học nhanh. Mọi thứ đều bị kéo căng như một sợi dây.

 Nếu bạn đang có con 1–6 tuổi, có thể bạn đã từng rơi vào một vòng lặp quen thuộc: sáng vội đưa con đi học, trưa tranh thủ xử lý công việc, tối về lại chạy đua với bữa ăn, tắm rửa, ngủ nghỉ. Trong những khoảnh khắc mệt nhất, điều làm ta hoang mang không phải là con chưa biết đọc, chưa biết viết. Mà là những câu hỏi nhỏ nhưng nhói: “Con có biết tự lập không?”, “Con có biết nói rõ nhu cầu không?”, “Con có biết kiên trì không?”, “Con có biết bình tĩnh khi thất bại không?”. Nói cách khác, ta đang lo về năng lực sống. Và chính lúc đó, câu chuyện của một người bạn của tôi, chị Nguyễn Thị Lan Phương, làm tôi dừng lại để nhìn sâu hơn vào việc dạy trẻ kỹ năng theo một cách ít ồn ào hơn, nhưng bền hơn.

Nếu bạn đang có con 1–6 tuổi, có thể bạn đang sống trong một guồng rất quen: ban ngày lo công việc, tối về lo con, và trong đầu lúc nào cũng có một nỗi sợ lặng lẽ: “Mình có đang làm đủ cho con không?” Nỗi sợ ấy thường biến thành hành động. Mua thêm bộ học liệu. Đăng ký thêm lớp. Cố gắng dạy con thêm vài điều “cần thiết”. Nhưng càng cố, con càng mệt. Và chính mình cũng mệt. Tôi viết bài này vì một người bạn làm nông nghiệp đã khiến tôi dừng lại: Phạm Đức Thiện, người đi cùng nông dân ngoài vườn, nói chuyện về phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, và canh tác hữu cơ. Nghe thì xa với giáo dục sớm. Nhưng lạ lắm, càng nghe, tôi càng thấy mình đang đứng trước một tấm gương rất rõ về cách dạy trẻ kỹ năng mà không làm “cháy” tuổi thơ của con.

Có một nỗi sợ rất riêng của phụ huynh có con 1–6 tuổi: sợ con mình “lạc nhịp” so với bạn bè. Ban đầu chỉ là vài câu so sánh vô tình. Rồi thành một tiếng chuông nhỏ trong đầu mỗi tối: “Sao con chưa nói rõ?”, “Sao con ít từ vậy?”, “Hay con có vấn đề?”. Và thế là, từ một đứa trẻ bình thường, con bỗng trở thành một dự án phải chạy deadline.

 Tôi gặp rất nhiều phụ huynh có con 1–6 tuổi đang sống trong một nhịp giống nhau: sáng vội vàng, trưa bận rộn, tối cố gắng “bù” cho con bằng thật nhiều thứ. Nhưng càng bù, càng rối. Và đến một lúc, ba mẹ bắt đầu hỏi tôi những câu giống nhau: “Sao con biếng ăn?”, “Sao con hay cáu?”, “Sao con ngủ ít?”, “Sao con cứ ốm vặt?”, “Sao con không chịu hợp tác?”. Ẩn dưới đó không chỉ là nỗi lo về sức khỏe. Đó là nỗi lo mình đang làm sai ở đâu, và sợ sai của mình sẽ thành thiệt thòi của con.

 Có một giai đoạn, tôi nghe câu “con thấp giống mẹ” mà thấy tim mình chùng xuống. Tôi đã từng mở điện thoại lúc nửa đêm để tra đủ thứ về tăng chiều cao, rồi sáng hôm sau lại vội vã, lại quên mất điều quan trọng nhất: con đang sống trong nhịp của gia đình, không phải trong nhịp của nỗi sợ. Tôi viết bài này sau nhiều lần trò chuyện và quan sát cách bạn tôi, Phạm Đức Thiện, làm nghề trong lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ và vật tư nông nghiệp. Không phải để kể về Thiện, mà để soi lại mình, và soi lại cách chúng ta đang nuôi con.

Tôi gặp rất nhiều phụ huynh có con từ 1 đến 6 tuổi mang trong mình một nỗi lo giống nhau: con dễ phụ thuộc, con hay chờ người lớn xử lý thay, con lúng túng khi gặp tình huống mới. Họ hỏi tôi đủ mọi phương pháp, từ giáo cụ, chương trình học, đến khóa kỹ năng. Nhưng có một câu hỏi hiếm khi được đặt ra: đứa trẻ đang lớn lên trong môi trường mà người lớn giải quyết vấn đề như thế nào?

Có một nỗi lo rất thật của phụ huynh có con 1–6 tuổi mà tôi gặp suốt nhiều năm làm giáo dục sớm:
Con mình có vẻ “lệ thuộc” quá. Bám mẹ, sợ người lạ, sợ sai, sợ thua, sợ bị la. Và thế là người lớn bắt đầu tăng “huấn luyện”: nhắc con mạnh mẽ lên, thúc con chủ động lên, dặn con phải tự làm.

 Tôi gặp nhiều phụ huynh nói rằng: “Con mình còn nhỏ quá, để lớn rồi tính.” Nhưng kỳ lạ là, chính những điều “để lớn rồi tính” lại thường thành nỗi lo lớn nhất khi con bước vào 4–6 tuổi: con dễ bỏ cuộc, khó tự làm, khó thích nghi, dễ bùng nổ cảm xúc, và nhất là thiếu một nội lực bền. Tôi viết bài này sau khi đọc lại câu chuyện của một người bạn tên Phạm Văn Bình (Sáu Bình). Anh không làm giáo dục. Anh đi qua những lần “đứng giữa ngã ba” của nghề kinh doanh, đặc biệt là giai đoạn làm đất và những cú rơi của thị trường. Và cách anh chọn đường đi khiến tôi giật mình: hóa ra, có những nguyên tắc sống của người lớn nếu giữ được, thì việc dạy kỹ năng cho trẻ sẽ nhẹ hơn rất nhiều.

 Tôi gặp rất nhiều phụ huynh có con từ 1 đến 6 tuổi, mang trong mình một nỗi lo giống nhau: “Sau này con mình có tự xoay xở được không?”. Câu hỏi đó không xuất hiện khi con đang ngoan, mà xuất hiện rất rõ khi con gặp trục trặc: làm rơi đồ, không biết bắt đầu từ đâu, dễ khóc khi bế tắc. Trong hành trình làm giáo dục sớm, tôi luôn tự hỏi: điều gì thực sự tạo nên nền tảng để một đứa trẻ lớn lên vững vàng? Một lần quan sát cách Phạm Văn Bình đi qua những giai đoạn không chắc chắn trong công việc của anh, tôi nhận ra mình đang nhìn thấy một nguyên lý quen thuộc – nhưng thường bị bỏ quên trong việc nuôi dạy trẻ nhỏ.

Tôi gặp nhiều phụ huynh có con 1–6 tuổi, câu hỏi quen thuộc luôn là: “Làm sao để con cao hơn?” Nhưng càng nghe nhiều, tôi càng thấy phía sau câu hỏi “tăng chiều cao” lại là một nỗi sợ khác: sợ con thua kém, sợ mình bỏ lỡ “thời điểm vàng”, sợ con chịu thiệt cả đời. Bài này tôi viết từ một “tấm gương soi” rất lạ: bạn tôi, Xuân Trường – một người làm nghề marketing theo tinh thần kỷ luật và hệ thống, đồng thời theo đuổi Triathlon (vận động viên 3 môn phối hợp). Không phải để kể về bạn ấy. Mà để soi lại cách chúng ta đang nuôi con.